Zagadnienie kwalifikacji na gruncie podatku VAT udziału własnego w likwidacji szkody stale budzi wątpliwości interpretacyjne po stronie przedsiębiorców z branży leasingowej i CFM. Orzecznictwo sądów administracyjnych i interpretacje indywidualne niestety nie dają jednoznacznej odpowiedzi, czy kwota udziału własnego podlega opodatkowaniu podatkiem VAT jako wynagrodzenie z tytułu umowy najmu lub leasingu, czy nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem z uwagi na to, że ma charakter odszkodowawczy.
Sam udział własny w likwidacji szkody to określona w umowie kwota lub procent wartości szkody, którą korzystający lub wynajmujący zobowiązany jest pokryć przy naprawie. Zwykle przybiera ona formę albo franszyzy integralnej, albo redukcyjnej. Najczęściej stosowanym rozwiązaniem biznesowym jest wspomniana franszyza redukcyjna, stanowiąca kwotę, o którą ubezpieczyciel pomniejsza każde wypłacone przez siebie odszkodowanie z tytułu szkody, a do pokrycia powstałej różnicy zobowiązany zostaje właśnie korzystający lub najemca. Natomiast franszyza integralna to minimalna wartość szkody, od której ubezpieczyciel bierze na siebie odpowiedzialność. Jej zastosowanie zwalnia zatem ubezpieczyciela z obowiązku likwidacji szkody niewielkiej wartości (poniżej kwoty franszyzy integralnej), a w konsekwencji obowiązek naprawy przedmiotu przechodzi na korzystającego lub finansującego. Stosowanie klauzul związanych z udziałem własnym może mieć uzasadnienie biznesowe, ponieważ przekłada się to na wysokość składek ubezpieczeniowych (im większa kwota franszyzy, tym ubezpieczenie może być tańsze). Ma również przełożenie czysto praktyczne, ponieważ kierowca, który wie, że drobną szkodę będzie musiał naprawić we własnym zakresie, powinien zachowywać większą ostrożność na drodze.
Jak to wygląda w praktyce?
W przypadku powstania szkody, warsztat, który zajmuje się jej likwidacją, otrzymuje wynagrodzenie za wykonane przez siebie usługi od ubezpieczyciela, który „potrąca” z wypłaconej kwoty franszyzę redukcyjną. Powstałą różnicę korzystający lub najemca zobowiązany jest zwrócić na rzecz finansującego lub wynajmującego, czyli właścicieli przedmiotów, na których powstała szkoda, a zarazem ubezpieczonych w umowach ubezpieczenia tych rzeczy. Po stronie finansujących i wynajmujących cały czas istnieje wątpliwość, czy kwota franszyzy redukcyjnej stanowi wynagrodzenie z tytułu samej usługi leasingu lub najmu, czy też ma charakter odszkodowawczy.
Jak wygląda praktyka orzecznicza?
Przez lata organy podatkowe zgodnie przyjmowały interpretację, zgodnie z którą udział własny w likwidacji szkody po stronie korzystającego lub najemcy jest elementem wynagrodzenia z tytułu usługi głównej (leasingu lub najmu). Stanowisko to opierało się na trzech głównych argumentach. Pierwszym z nich jest ekwiwalentność świadczeń. Organy uznawały, że najemca lub korzystający, płacąc kwotę franszyzy, otrzymuje w zamian konkretną korzyść – przywrócenie sprawności technicznej użytkowanego przedmiotu leasingu lub najmu. Drugim argumentem był aspekt przeniesienia kosztów. Organy podatkowe przyjmowały, że jeśli wynajmujący/finansujący otrzymuje fakturę od warsztatu i „przerzuca” jej część (odpowiadającą udziałowi własnemu) na klienta, to de facto odsprzedaje mu usługę naprawczą. Ostatnim z argumentów była zasada powszechności opodatkowania, zgodnie z którą każdy przepływ pieniężny między podmiotami gospodarczymi, który nie jest wprost wymieniony jako zwolniony, powinien, zdaniem organów podatkowych, podlegać opodatkowaniu VAT.
Skutkiem takiej wykładni był obwiązek opodatkowania podatkiem VAT kwoty udziału własnego i doliczania do niej kwoty podatku VAT przez finansujących i wynajmujących.
W 2025 r. w sprawie kwalifikacji na gruncie VAT udziału własnego w likwidacji szkody wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, ale przyjęta przez niego wykładnia była całkowicie odmienna od tej, którą prezentowały organy podatkowe. Sąd uznał bowiem, że udział własny w likwidacji szkody ma charakter stricte odszkodowawczy (restytucyjny). Zdaniem NSA naprawa uszkodzonego mienia jest w interesie właściciela (wynajmującego/finansującego), a nie najemcy/korzystającego. Najemca/korzystający, płacąc udział własny, nie „kupuje” usługi, lecz rekompensuje właścicielowi stratę, której ubezpieczyciel nie pokrył. NSA uznał również, że udział własny pełni rolę kary umownej lub odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy (np. spowodowanie kolizji). Zgodnie z utrwaloną linią (również na poziomie TSUE) odszkodowania nie są odpłatnym świadczeniem usług i pozostają poza systemem VAT.
Fiskus prezentuje konsekwentne podejście do kwalifikacji udziału własnego na gruncie podatku VAT, traktując go jako element wynagrodzenia za usługę leasingu lub najmu, podlegający opodatkowaniu podatkiem VAT. Na tę wykładnię nie wpłynął w żadnym stopniu wyrok NSA z 2025 r., czego dowodem jest interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z kwietnia 2026 r.
Fiskus konsekwentny
Interpretacja, którą przyjął NSA, nie znalazła jednak uznania w oczach organów podatkowych, które nadal traktują kwotę udziału własnego jako element wynagrodzenia z tytułu usługi leasingu lub najmu. Świadczy o tym chociażby najnowsza interpretacja Dyrektora KIS z kwietnia 2026 r., w której dodatkowo organ podatkowy podkreślił, że dopóki istnieje związek między umową leasingu lub najmu a udziałem własnym, dopóty powinien on podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT.
W kontekście kwalifikacji udziału własnego na gruncie podatku VAT warto zatem podkreślić konsekwentne stanowisko fiskusa, który traktuje go jako element wynagrodzenia za usługę leasingu lub najmu, podlegający opodatkowaniu podatkiem VAT. Na tę wykładnię nie wpłynął natomiast w żadnym stopniu wyrok NSA z 2025 r., czego dowodem jest wspomniana interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 2026 r.
Podatnicy, którzy mają praktyczny problem z interpretacją kwalifikacji udziału własnego, powinni zatem rozważyć, czy nie warto uzyskać interpretacji indywidualnej na poparcie stosowanej przez siebie praktyki.
Autor tekstu:
Łukasz Andruszkiewicz, doradca podatkowy
Zapisz się do naszego newslettera i otrzymuj praktyczne wskazówki dla Twojego biznesu.
