Czy nabycie przez bank terminowo spłacanych i nie wymagających windykacji wierzytelności bez jednoczesnego świadczenia jakichkolwiek dodatkowych usług na rzecz zbywcy (cedenta) może korzystać ze zwolnienia z VAT? Spór w tej kwestii, któremu początek dała wydana przed kilkoma laty niekorzystna interpretacja Dyrektora KIS, został zakończony 5 maja 2026 r. w związku z wyrokiem wydanym przez NSA.
Bank, formułując wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, wskazał, że w ramach prowadzonej działalności nabywa od innych podmiotów (cedentów) wierzytelności. Przedmiotem transakcji wskazanych przez bank są zarówno wszelkie wynikające z wierzytelności prawa i korzyści (w szczególności uprawnienie do odsetek czy dochodzenia spłaty wierzytelności od dłużnika), jak i związane z nią obciążenia bądź potencjalne ryzyka (np. te związane z brakiem spłaty nabywanych wierzytelności).
Poza zapłatą ceny za nabywane wierzytelności bank nie wykonuje na rzecz zbywcy (cedenta) żadnych dodatkowych świadczeń, w szczególności w zakresie usług ściągania długów czy faktoringu. Umowa nie przewiduje także możliwości dokonania zwrotnej cesji wierzytelności ani jej części, na pierwotnego wierzyciela.
Wniosek dotyczył wierzytelności spłacanych terminowo, co do których w momencie ich nabycia przez bank nie występują istotne wątpliwości w zakresie ich spłaty, w związku z czym nie wymagały one windykacji.
Czy nabycie wierzytelności spłacanych terminowo podlega opodatkowaniu VAT?
W ocenie banku, który złożył wniosek o interpretację, nabycie wierzytelności stanowi odpłatne świadczenie usług, które jednak korzysta ze zwolnienia z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT.
W wydanej interpretacji organ uznał stanowisko banku za nieprawidłowe. Dyrektor KIS argumentował, że model przyjęty przez bank wskazuje, że istotą świadczenia jest przejęcie od klienta obowiązku dochodzenia należności oraz zdjęcie z niego ryzyka związanego z potencjalnym brakiem ich spłaty. Tym samym – jak wskazał organ – opisana usługa nabywania wierzytelności powinna zostać zakwalifikowana jako usługa ściągania długów, a tego rodzaju czynności – zgodnie z art. 43 ust. 15 ustawy o VAT – nie mogą zostać objęte wskazanym zwolnieniem z VAT.
Sądy zgodne – zastosowanie znajdzie zwolnienie z VAT
Sprawie przyjrzał się następnie WSA w Warszawie, który nie zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym przez Dyrektora KIS i wyrokiem z 22 marca 2023 r. zdecydował się uchylić zaskarżoną interpretację.
Po wniesionej skardze kasacyjnej organu, spornym zagadnieniem zajął się także NSA, który podzielił stanowisko sadu I instancji. Zgodnie z uzasadnieniem orzeczenia WSA, a także motywami przedstawionymi w ustnym uzasadnieniu wyroku NSA cesja wierzytelności każdorazowo wiąże się – z mocy samego prawa – z możliwością dochodzenia jej zapłaty przez nabywcę, co nie oznacza jednak automatycznie, że istotą takiej czynności jest świadczenie usług windykacyjnych lub faktoringowych. W wydanym rozstrzygnięciu podkreślono, że nie można utożsamiać usług dotyczących długów, objętych zwolnieniem z VAT, z usługami ściągania długów czy faktoringiem, które podlegają opodatkowaniu.
Istotą przelewu wierzytelności jest przeniesienie prawa majątkowego, a nie wykonywanie czynności windykacyjnych na rzecz zbywcy. Sam fakt, że nabywca wierzytelności może w przyszłości dochodzić jej zapłaty, nie przesądza jeszcze o tym, że świadczy usługę ściągania długów. Jest to bowiem naturalna konsekwencja nabycia wierzytelności, a nie odrębna czynność windykacyjna.
W opisanym modelu nie dochodzi natomiast do odpłatnego świadczenia usług pomiędzy dealerem a klientem końcowym. Choć klient jest beneficjentem naprawy wykonanej na jego rzecz nieodpłatnie w ramach gwarancji udzielonej przez producenta, to dealer nie działa na rzecz klienta jako usługodawca, lecz wyłącznie jako podmiot realizujący cudze zobowiązanie gwarancyjne (w tym wypadku – zobowiązania ciążące na producencie).
Dlaczego takie rozstrzygnięcie?
W przypadku faktoringu lub windykacji zasadniczym celem świadczenia jest wyręczenie wierzyciela w dochodzeniu należności. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie bank nabywał wierzytelności bez zobowiązania do realizacji jakichkolwiek dodatkowych usług na rzecz cedenta. Cena wierzytelności także nie była w żaden sposób uzależniona od efektu ewentualnego ściągnięcia długu w przyszłości. Sądy nie zgodziły się z twierdzeniem organu, że celem usług jest „uwolnienie” sprzedawcy (cedenta) od ciężaru egzekwowania wierzytelności, bo w momencie dokonywania transakcji na zbywcy wierzytelności taki ciężar nie spoczywa (nabywane wierzytelności są niewymagalne).
Zapisz się do naszego newslettera i otrzymuj praktyczne wskazówki dla Twojego biznesu.
W ocenie sądów nie dochodziło więc do przejmowania funkcji windykacyjnej czy egzekwowania cudzego długu, lecz do zwykłego przeniesienia prawa majątkowego.
W konsekwencji NSA uznał, że opisane czynności nie stanowią usług ściągania długów ani faktoringu w rozumieniu art. 43 ust. 15 pkt 1 ustawy o VAT.
Istotne są cechy transakcji
Orzeczenie to potwierdza, że o zastosowaniu zwolnienia z VAT każdorazowo decyduje rzeczywisty charakter transakcji. Jeżeli nabycie wierzytelności nie wiąże się z usługą windykacyjną na rzecz zbywcy, a ogranicza się jedynie do przejęcia prawa majątkowego i związanych z nim korzyści, zwolnienie wynikające z art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT może zostać zastosowane.
Autor tekstu:
Michał Pysiewicz, doradca podatkowy
Fakt, że zawarte ubezpieczenie dotyczy ochrony indywidualnej osób, a nie zabezpieczenia działalności spółki czy uzyskania przez nią przychodu, sprawia, że w ocenie NSA wydatki na ubezpieczenia OC księgowych i członków zarządu nie mogą stanowić kosztu podatkowego.
